Kategorija: Ekonomske statistike
Oblast: Nacionalni računi
Istraživanje / popis: Godišnji bruto domaci proizvod

Metapodaci MONSTAT-a
Referentni metapodaci
  1. Kontakt podaci
  2. Podaci o ažuriranju metapodataka
  3. Prezentacija statističkih podataka
  4. Mjerna jedinica
  5. Referentni period
  6. Institucionalno ovlašćenje
  7. Povjerljivost statističkih podataka
  8. Pravila diseminacije
  9. Učestalost (frekvencija) diseminacije
10. Dostupnost i jasnoca
11. Upravljanje kvalitetom statističkih podataka
12. Značaj statističkih podataka
13. Tačnost i pouzdanost statističkih podataka
14. Pravovremenost i tačnost objavljivanja statističkih podataka
15. Koherentnost i uporedivost statističkih podataka
17. Revizija statističkih podataka
18. Obrada statističkih podataka
19. Komentar

Napomena: Ukoliko imate neko pitanje u vezi metapodataka, obratite se nadležnima u MONSTAT-u.

                                                                                     1. Kontakt podaci                                                                           Vrh
1.1. Nadležna organizacija: Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT
1.2. Nadležna organizaciona
        jedinica:
Odsjek makro - ekonomskih statistika i nacionalnih racuna
1.5. Adresa kontakta: IV Proleterske br. 2, 81000 Podgorica Crna Gora

                                                              2. Podaci o ažuriranju metapodataka                                                       Vrh
2.1. Datum poslednje potvrde
        validnosti:
01.10.2020.
2.2. Datum poslednje
        diseminacije:
22/10/2020
2.3. Datum poslednjeg
        ažuriranja:
01.10.2020.

                                                              3. Prezentacija statističkih podataka                                                        Vrh
3.1. Opis podataka: Cilj obračuna bruto domaćeg proizvoda po potrošnoj metodi je dobijanje osnovnog i najvažnijeg makroekonomskog agregata u sistemu nacionalnih računa. Primjenom ovog metoda obračuna sagledava se uspostavljanje osnovne relacije na kojoj se baziraju nacionalni računi, a to je, da ukupna vrijednost raspoloživih dobara i usluga (ponuda) mora biti jednaka ukupnoj vrijednosti utrošenih dobara i usluga (upotreba) u posmatranom periodu na nivou ukupne ekonomije. Cilj obračuna bruto domaćeg proizvoda po proizvodnoj metodi je dobijanje osnovnog i najvažnijeg makro-ekonomskog agregata u sistemu nacionalnih računa. Ovaj agregat predstavlja rezultat proizvodnih aktivnosti svih rezidentnih institucionalnih jedinica, to je indikator ekonomskih aktivnosti na nivou cijele zemlje. Bruto domaći proizvod po proizvodnoj metodi izračunava se kao zbir dodatih vrijednosti svih rezidentnih institucionalnih jedinica, tj. kao razlika između autputa (bruto vrijednosti proizvodnje) i intermedijalne potrošnje. Prednost primjene ovog metoda obračuna jeste sagledavanje doprinosa pojedinih aktivnosti ukupnom ekonomskom rastu zemlje. Bruto domaći proizvod po potrošnoj metodi izračunava se kao zbir potrošnje domaćinstava, državne potrošnje, investicija, promjena u zalihama i salda izvoza i uvoza roba i usluga.
3.2. Klasifikacije koje se koriste
        u istraživanju / popisu:
KD 1999 (Nace Rev.1.), KD 2010 (NACE Rev. 2.), COFOG, COICOP, CPA, CN, HS
3.3. Sektori obuhvaceni
        istraživanjem / popisom:
Obuhvaćeni svi sektori Klasifikacije djelatnosti KD 2010 osim sektora U: Djelatnost eksteritorijalnih organizacija i tijela i domaćinstva.
3.4. Statistički pojmovi koji
        se javljaju u istraživanju /
        popisu:
Bruto domaci proizvod (BDP) mjeri ukupne dohotke i ukupne izdatke privrede. On predstavlja tržišnu vrijednost svih finalnih dobara i usluga proizvedenih u nekoj zemlji u datom vremenskom intervalu. Taj interval obicno je jedna godina ili kvartal (tri mjeseca). BDP u tržišnim cijenama je finalni rezultat proizvodnih aktivnosti rezidentnih proizvodniih jedinica i može se obracunati na 3 načina: - Proizvodni pristup - Potrošni pristup i - Dohodovni pristup. Zavod za statistiku sprovodi obračun po proizvodnom i potrošnom pristupu. Prema proizvodnom pristupu: BDP=suma bruto dodatih vrijednosti+porezi minus subvencije na proizvode. Bruto dodata vrijednost je neto rezultat autput-a vrednovanog u bazičnim cijenama umanjenog za intermedijalnu potrošnju vrednovanu u kupovnim cijenama. Autput čine proizvodi proizvedeni u toku obračunskog perioda. Intermedijalna potrošnja predstavlja vrijednost dobara i usluga potrošenih kao inputi u procesu proizvodnje isključujući fiksnu imovinu cija potrošnja se bilježi kao potrošnja fiksnog kapitala. Porezi minus subvencije na proizvode su porezi (plaćeni) umanjeni za subvencije (primljene) po jedinici proizvedenog proizvoda ili pružene usluge. Prema potrošnom pristupu: BDP = finalna potrošnja domacinstava + finalna potrošnja države (individualna i kolektivna) + bruto investicije u osnovna sredstva + promjene u zalihama + izvoz - uvoz Izdaci za finalnu potrošnju domaćinstava su izdaci (uključujući i imputirane izdatke) rezidentnih domaćinstava na individualnu potrošnju roba i usluga (npr: izdaci za ishranu, odjeću i obuću, stanovanje itd.). Ovim izdacima se ne obuhvataju izdaci domaćinstava za kupovinu osnovnih sredstava (npr: stanova ili dragocjenosti). Izdaci za finalnu potrošnju države su izdaci (uključujući i imputirane izdatke) sektora države na individualnu potrošnu robu i usluge i kolektivne potrošne usluge. Oni su podijeljeni u dvije grupe: - vrijednost robe i usluga koje proizvodi država i koje, po konvenciji, država i troši - kolektivna potrošnja (na primjer: usluge sudova, odbrane, bezbjednosti, zaštite životne sredine itd.) i - izdaci koje država vrši za nabavku potrošne robe i usluga koje proizvode tržišni proizvođaci i kojima država, bez ikakve transformacije, snadbijeva domaćinstva kroz socijalne transfere u naturi - individualna potrošnja (na primjer ljekovi na ljekarski recept po osnovu obaveznog zdravstvenog osiguranja pacijenta). Bruto investicije obuhvataju bruto investicije u osnovna sredstva, promjene u zalihama i neto dragocjenosti. Bruto investicije u osnovna sredstva se mjere ukupnom vrijednošću proizvođačevih sticanja umanjeno za otuđivanja novih ili korišćenih osnovnih sredstava u toku obračunskog perioda. Neto investicije u osnovna sredstva su bruto investicije u osnovna sredstva umanjene za potrošnju osnovnih sredstava (amortizaciju). Promjene zaliha predstavljaju razliku izmedju nivoa zaliha na početku i kraju godine, vrednovanih po prosječnim tržišnim cijenama. Zalihe mogu biti: materijala, nedovršene proizvodnje, gotovih proizvoda i robe. Uvoz i izvoz roba i usluga se sastoji od transakcija proizvodima (prodaje/kupovine, razmjene ili poklona) između rezidentnih i nerezidentnih jedinica. Uvoz i izvoz robe i usluga ne uključuju: - isporuke koje nerezidentna (inostrana) predstavništva rezidentnih preduzeća vrše nerezidentima i isporuke koje rezidentna predstavništva nerezidentnih preduzeća vrše rezidentima, - tokove primarnih dohodaka prema inostranstvu ili iz inostranstva (kao što su kompenzacije zaposlenima, kamate ili primanja iz direktnih investicija) i - prodaje i kupovine neproizvedenih sredstava (na primjer: zemljišta ili patenata). Spoljni bilans roba i usluga je bilansna stavka (saldo) računa robe i usluga inostranstva. Predstavlja vrijednost izvoza robe i usluga umanjen za uvoz robe i usluga sektora inostranstva. Kada je spoljni bilans robe i usluga u računima inostranstva pozitivan, to znači deficit (manjak) nacionalne ekonomije u trgovini robom i uslugama sa inostranstvom i obrnuto, ako je negativan, to znači manjak za inostranstvo i višak za nacionalnu ekonomiju.
3.5. Statistička jedinica: Sve ekonomske jedinice, pravna i fizicka lica i domacinstva, unutar definisanih granice proizvodnje u okviru metodologija SNA 2008 i ESA 2010.
3.6. Statistička populacija: Nacionalni racuni kombinuju podatke iz vise izvora tako da se pojam statisticke populacije ne moze primijeniti u kontekstu Nacionalnih racuna.
3.7. Referentna oblast: Crna Gora
3.8. Vremenska pokrivenost: Podaci o godisnjem BDP su raspolozivi od 2000. godine
3.9. Osnovni (bazni) period: Prethodna godina

                                                                                    4. Mjerna jedinica                                                                            Vrh
Podaci su objavljeni u hiljadama EUR i u %.

                                                                                  5. Referentni period                                                                           Vrh
Kalendarska godina

                                                                          6. Institucionalno ovlašćenje                                                                   Vrh
6.1. Pravni akti i drugi
       dogovori:
Zakonom o zvanicnoj statistici i sistemu zvanicne statistike ([Sl.list Crne Gore] br. 18/12) definisane su odredbe za prikupljanje, obradu i diseminaciju podataka. Zakon pruža Zavodu za statistiku jasno i široko pravno ovlašenje da prikuplja i pristupa podacima potrebnim za sprovodenje Programa i Godišnjeg plana. Zakon daje prioritet upotrebi administrativnih podataka, kao i pravo pristupa individualnim podacima koja su rezultat istraživanja ostalih proizvodaca zvanicne statistike. Kao dopuna zakonskim odredbama, Zavod za statistiku je potpisao nekoliko memoranduma o saradnji sa imaocima administratvnih podataka.
6.2. Dijeljenje podataka: Potpisani Sporazumi o saradnji sa proizvodacima zvanicne statistike: 1. Upravom carina 2. Poreskom upravom 3. Ministarstvom finansija 4. Centralnom bankom Crne Gore 5. Trilateralni sporazum (MONSTAT, Min.fnansija i CBCG) Medunarodne institucije: 1. EUROSTAT 2. UN organizacije 3. MMF 4. Svjetska banka

                                                              7. Povjerljivost statističkih podataka                                                            Vrh
7.1. Povjerljivost - politika: Clanovi 53-60 Zakona o zvanicnoj statistici i sistemu zvanicne statistike ( Sl.list Crne Gore br. 18/12) daju okvir za zaštitu, korišcenje i prenos povjerljivih podataka. MONSTAT je izradio dva sveobuhvatna Pravilnika koji pokrivaju procedure za zaštitu licnih podatka, kao i vodenje pojedinacnih evidencija. U cilju realizacije zakonskog okvira o funkcionisanju bezbjednosnog sistema i statisticke povjerljivosti usvojen je Pravilnik o cuvanju statistickih podatka kojim se ureduje nacin, vrijeme, tehnicki uslovi i organizacija cuvanja statistickih podataka, radi sprecavanja njihovog uništavanja, otudivanja i neovlašcenog korišcenja, kao i Pravilnik o sadržaju i nacinu vodenja evidencije o korisnicima individualnih statistickih podataka kojim se propisuje sadržaj i nacin vodenja evidencije o korisnicima individualnih statistickih podatka. Clanom 59 pristup povjerljivim podacima zvanicne statistike ogranicen je na lica koja obavljaju poslove i zadatke kod proizvodaca zvanicne statistike i do stepena u kojem su ti podaci neophodni za proizvodnju zvanicne statistike. Lica koja obavljaju poslove i zadatke kod proizvodaca zvanicne statistike dužna su da potpišu Izjavu o poštovanju principa povjerljivosti. Zakon o zvanicnoj statistici i sistemu zvanicne statistike je u skladu sa Regulativom 223/2009 i Regulativom (EU) 2015/759 od 29. aprila 2015. godine koje regulišu i odredbe povjerljivosti. Vlada Crne Gore je usvojila Izjavu o posvecenosti povjerenju u zvanicnu statistiku Crne Gore (Commitment of Confidence).
7.2. Povjerljivost - tretman
        podataka:
U skladu sa Zakonom o zvanicnoj statistici i sistemu zvanicne statistike Crne Gore, dio XIII Povjerljivost i zastita podataka za potrebne zvanicne statistike, clanovi od 54 do 61, definisana je zakonodavna procedura koja se odnosi na povjerljivost podataka

                                                                                 8. Pravila diseminacije                                                                      Vrh
8.1. Kalendar objavljivanja
       podataka:
Zakonom o zvanicnoj statistici i sistemu zvanicne statistike ( Sl.list Crne Gore br. 18/12) se propisuje da proizvodaci zvanicne statistike pripremaju, ažuriraju i objavljuju Kalendar objavljivanja statistickih podataka. Objavljuje se na internet stranici Zavoda za statistiku najkasnije do 20. decembra za narednu godinu, za sve proizvodace zvanicne statistike koji ukljucuje datume objavljivanja statistickih podataka. Svaka promjena u datumu objavljivanja u Kalendaru objavljuje se unaprijed u skladu sa Procedurom o neplaniranim revizijama.
8.2. Pristup kalendaru
       (link ili referenca):
http://www.monstat.org/cg/page.php?id=12&pageid=12
8.3. Korisnički pristup: Opšti cilj proizvodaca zvanicne statistike jeste zadovoljenje potreba svojih korisnika i da na razumljiv nacin ucini dostupnim svim korisnicima statisticke podatke u isto vrijeme i pod istim uslovima. Zavod za statistiku je u obavezi da proizvodi i vrši diseminaciju zvanicne statistike na objektivan, transparentan i profesionalan nacin, tako da svi korisnici budu ravnopravno tretirani.

                                                              9. Učestalost (frekvencija) diseminacije                                                     Vrh
Godišnja

                                                                                 10. Dostupnost i jasnoca                                                                     Vrh
10.1. Štampana izdanja: Saopštenje o bruto domaćem proizvodu Crne Gore.
10.2. Publikacije: Zavod za statistiku objavljuje sljedece redovne publikacije: 1. Mjesecni statisticki pregled: 2. Statisticki Godišnjak: 3. Crna Gora u brojkama: 4. Godišnja statistika saobracaja, skladištenja i veza: 5. Broj i struktura poslovnih subjekata: Pored navedenih redovnih, Zavod za statistiku objavljuje i vanredne publikacije. Neke od najznacanijih vanrednih publikacija su sljedece: 1. žene i muškarci u Crnoj Gori: 2. Djeca u Crnoj Gori: 3. Najcešce korišceni statisticki podaci: Sve publikacije koje objavljuje Zavod za statistiku dostupne su na sljedecem linku: http://monstat.org/cg/publikacije.php
10.3. Onlajn baza podataka: Ne postoji online baza podataka kojoj se može pristupiti podacima, ali postoje podaci u Excel formatu.
10.4. Pristup mikro-podacima: Zakonom o zvanicnoj statistici i sistemu zvanicne statistike ( Sl.list Crne Gore br. 18/12) regulisana su pravila pod kojim spoljni korisnici mogu dobiti pristup individualnim podacima za potrebe istraživanja. Clanom 58 definisane su vrste naucnih i istraživackih organizacija koje mogu dobiti takve podatke. Davanje individualnih podatka bez identifikatora moguce je iskljucivo na pisani zahtjev naucno-istraživackih ustanova, u svrhu obavljanja naucno-istraživacke djelatnosti, kao i medunarodnih statistickih organizacija i proizvodaca statistike iz drugih država. Istraživacki subjekt potpisuje Ugovor sa Zavodom za statistiku, kao i Izjavu o poštovanju principa povjerljivosti. Proizvodaci zvanicne statistike vode posebnu evidenciju o korisnicima i o svrsi za koju su statisticki podaci dati na korišcenje.
10.5. Drugo: Diseminacija podataka u okviru unaprijeđenog Opšteg sistema diseminacije podataka eGDDS koji je uspostavljen od strane MMF-a (eGDDS), link: http://www.monstat.org/NSDP/National%20Summary%20Data%20Page%20(NSDP).htm

10.6. Dokumentacija o
          metodologiji:
Međunarodno propisana metodologija za obračun nacionalnih računa je Sistem nacionalnih računa 2008 (SNA 2008) koja pruža detaljan teorijski okvir, dok je za zemlje Evropske unije propisana metodologija Evropski sistem nacionalnih računa (ESA 2010) koja je u potpunosti konzistentna sa SNA 2008 i prilagođena evropskom okruženju i praksi. Zakonska obaveza svake Države članice EU je da poštuju ESA 2010 u svojoj statistickoj praksi. Link: http://ec.europa.eu/eurostat/web/products-manuals-and-guidelines/-/KS-02-13-269
10.7. Dokumentacija o
          kvalitetu:
Zakonom o zvanicnoj statistici i sistemu zvanicne statistike ( Sl.list Crne Gore br. 18/12) definisana je posvecenost kvalitetu, kojom se obezbjeduje da proizvodaci zvanicne statistike u Crnoj Gori rade i saraduju u skladu sa medunarodnim principima kvaliteta statistickog sistema. Strategijom razvoja i Programom zvanicne statistike za 2014-2018. godinu definisani su ciljevi razvoja. Jedan od ciljeva je Upravljanje kvalitetom kroz pracenje primjene Kodeksa prakse Evropske statistike. U skladu sa Deklaracijom kvaliteta ESS, clanom 338 Ugovora o funkcionisanju EU, Regulativom 759/2015 i 223/2009 i Kodeksom prakse Evropske statistike u proceduri usvajanja su sljedeca dokumenta: 1. Strategija kvaliteta Zavoda 2. Vodic za implementaciju Strategije kvaliteta u Zavodu za statistiku; 3. Implementacioni plan

                                                          11. Upravljanje kvalitetom statističkih podataka                                                  Vrh
11.1. Obezbjeđivanje kvaliteta: Zavod za statistiku se opredijelio za implementaciju elemenata TQM (Total quality management) modelakoji podstice razvoj i unapredenje funkcionisanja: - institucije, - proizvodnje rezultata zvanicne statistike i - pojedinca. U srednjem roku Zavod za statistiku se opredijelio za implementaciju TQM modela kroz sljedece ciljeve: 1. Stroga posvecenost korisnicima i ostalim zainteresovanim stranama, 2. Kvalitetni statisticki procesi i proizvodi, 3. Profesionalna orijentacija zaposlenih, 4. Stalna unapredenja, 5. Smanjenje opterecenja izvještajnih jedinica.
11.2. Procjena kvaliteta: Dokument "Detaljan opis izvora i metoda korišcenih u obracunu nefinansijskih nacionalnih racuna"-GNI inventory sluzi kao osnov za procjenu kvaliteta dobijenih rezultata.

                                                                       12. Značaj statističkih podataka                                                                Vrh
12.1. Potrebe korisnika: Medunarodni korisnici: - Eurostat - Svjetska banka - UN organizacije - Medunarodni monetarni fond Nacionalni korisnici: - Ministarstva i drugi organi javne uprave -Lokalne samouprave i drugi organi lokalne uprave - Centralna banka - nevladine organizacije - studenti -istraživaci - mediji
12.2. Zadovoljstvo korisnika: U cilju utvrdivanja zadovoljstva korisnika kvalitetom podataka i utvrdivanjem njihovih potreba, Zavod za statistiku po prvi put sprovodi ?Istraživanje o zadovoljstvu korisnika? u 2017. godini. Istraživanje je realizovano u periodu od 1. septembra do 20. oktobra. Link sa anketom je poslat svim korisnicima koji su u periodu od 2013-2017. poslali zahtjev za podacima na zvanicnu mail adresu. Pored toga, upitnik je postavljen na web stranici Zavoda za statistiku. U toku je obrada podataka dobijenih navedenim istraživanjem, dok cemo konacne rezultate imati do kraja godine, kako za ukupno zadovoljstvo korisnika, tako i po oblastima.
12.3. Potpunost podataka: Godišnji nacionalni racuni pružaju prikaz osnovnog makroekonomskog agregata - Bruto domaćeg proizvoda dobijenog primjenom proizvodne i potrošne metode. Obračun bruto domaćeg proizvoda prema dohodovnoj metodi nije rasploživ.

                                                              13. Tačnost i pouzdanost statističkih podataka                                              Vrh
13.1. Opšta procjena: Nije relevantno
13.2. Greška uzorka: Nije relevantno
13.3. Ne-uzorkovana greška: Nije relevantno

                                                              14. Pravovremenost i tačnost objavljivanja podataka                                     Vrh
14.1. Pravovremenost: Podaci se objavljuju u skladu sa Godišnjim planom statističkih istraživanja i Kalendarom objavljivanja statističkih podataka. Rok objavljivanja podataka je kraj septembra tekuće godine za prethodnu godinu.
14.2. Tačnost: Bruto domaci proizvod se obracunava koriscenjem podataka iz finansijskih izvjestaja preduzeca (bilans stanja, bilans uspjeha i statisticki aneks) koji se dostavljaju statistickom zavodu 6 mjeseci nakon referentnog perioda i po svom sadrzaju su kompletni i smatraju se tacnim i pouzdanim za potrebe obracuna. Podaci nacionalnih racuna se revidiraju cim se izvorni podaci revidiraju, novi izvori podataka postanu dostupni ili dodje do izmjena u metodoloskim preporukama.

                                                                    15. Koherentnost i uporedivost statističkih podataka                                                          Vrh
15.1. Geografska uporedivost: Primjena regulative (EC) br. 549/2013 koja propisuje primjenu ESA 2010 metodologije omogucena je geografska uporedivost podataka Crne Gore sa ostalim zemljama.
15.2. Vremenska uporedivost: Od 2000 do 2005. godine dostupni su podaci na kojima je primijenjena ESA 95 metodologija. Od 2006. godine, podaci su dostupni po ESA 2010 metodologiji. Podaci su dostupni po NACE Rev 1.1 klasifikaciji za seriju podataka od 2000-2005. godine, a po NACE Rev. 2. od 2006. godine.

15.3. Domen usklađenosti: U odredjenim slucajevima podaci iz drugih oblasti ekonomske statistike mogu da se koriste za unakrsnu provjeru.
15.4. Interna usklađenost: Nakon objave rezultata obracuna godišnjeg bruto domaćeg proizvoda podaci kvartalnog bruto domaćeg proizvoda se usaglašavaju sa godišnjim podacima u cilju postizanja interne usklađenosti.

                                                                          17. Revizija statističkih podataka                                                            Vrh
17.1. Politika revizije: Zavod za statistiku je usvojio politiku revizije i ista je dostupna na web sajtu http://www.monstat.org/cg/page.php?id=1493&pageid=1493
17.2. Praksa revizije: Podaci nacionalnih računa podložni su revizijama, u slučaju kada novi izvori podataka postanu dostupni.

                                                                          18. Obrada statističkih podataka                                                            Vrh
18.1. Izvor podataka: Glavni izvor podataka za obracun BDP-a su finansijski izvjestaji privrednih društava, banaka, osiguravajucih društava, državnog sektora, fondova socijalne sigurnosti, lokalne samouprave, preduzetnika i podaci o paušalcima dobijeni na osnovu poreske prijave.Svi navedeni izvori predsavljaju administrativni izvor podataka. Koriste se i podaci dobijeni iz statistickih istrazivanja.
18.2. Učestalost (frekvencija)
          prikupljanja podataka:
Podaci se prikupljaju jednom godisnje.
18.3. Prikupljanje podataka: Nacionalni računi kombinuju podatke iz više izvora. Tehnike prikupljanja podataka variraju, zavisno od pristupa obračunu, raspoloživih izvora podataka, blagovremenosti objavljenih podataka i drugih faktora.
18.6 Prilagođavanje
          podataka:
Nije relevantno

                                                                                           19. Komentar                                                                             Vrh
Nije relevantno

 

.