Popisi
Opis statističkog domena: Popisi u svakoj zemlji predstavljaju, s jedne strane, najpopularnije statističke akcije, a s druge, najobimnije i najkompleksnije statističko istraživanje, kako po sadržaju i metodološkim rješenjima, tako i po svojoj specifičnoj organizaciji. Posebnost ovog statističkog istraživanja se naročito ogleda u dužini tradicije i istorijskom značaju popisnih rezultata.
Popis stanovništva
Na teritoriji Crne Gore prvi Popis stanovništva sa karakteristikama savremenog popisa, izvršen je sredinom 1879. godine po naređenju Knjaza Nikole. U periodu između dva svjetska rata izvršena su samo dva jugoslovenska Popisa stanovništva i to 1921. godine i 1931. godine. Nakon Drugog svjetskog rata sprovedeni su Popisi stanovništva: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, 2011 i 2023. godine. Popis se po pravilu sprovodi u desetogodišnjoj periodici. Usljed COVID pandemije i specifičnih društvenih okolnosti, Popis je umjesto 2021. sproveden 2023. godine.
Pravni osnov i metodološke osnove
Pravni osnov za sprovođenje popisa definisan je posebnim zakonima:
• Zakon o popisu stanovništva, domaćinstava i stanova u 2003. godini ("Sl. list RCG", br. 59/00, 12/01, 38/02, 21/03);
• Zakon o popisu stanovništva, domaćinstava i stanova u 2011. godini ("Sl. list Crne Gore", br. 41/10 od 23.07.2010, 44/10 od 30.07.2010. 75/10 od 21.12.2010).
• Zakon o popisu stanovništva, domaćinstava i stanova u 2023. godini ("Sl. list Crne Gore", br. 140/22 od 16.12.2022, 105/23 od 28.11.2023)
Međunarodni pravni okvir:
• Regulativa EU763/2008;
• Preporuke UNECE/ EUROSTAT za Popis 2010.
• Preporuke Konferencije evropskih statističara za popise stanovništva i stanova 2020. godine, pripremljene od strane Ekonomske komisije UN-a za Evropu.
Jednice popisa su lica, domaćinstva i stanovi. Popisi su sprovedeni na tradicionalan način, metodom intervjua, koristeći papirne upitnike, po principu od “od vrata do vrata”.
Popis poljoprivrede
Raniji popisi poljoprivrede pretežno su obuhvatali popise stoke i sprovođeni su zajedno sa popisima stanovništva.
U periodu od 1918.-1941. izvršen je popis stoke 1921. i opšti popis poljoprivrede 1931. godine, ali zbog društvenih okolnosti obrada podataka je sporo vršena.
U periodu od 1945 - 2007. vršeni su sljedeći popisi stoke: 1949., 1950., 1951., 1952., 1953., a 1960. godine opšti Popis poljoprivrede i sadržao je 111 pitanja vezanih za poljoprivredu.
Uprava za statistiku je prvi put nakon 50 godina sprovela Popis poljoprivrede. Popis poljoprivrede je sproveden na sveobuhvatnoj teritoriji Crne Gore u periodu od 7-21. juna 2010. godine, dok je naredni popis sproveden u periodu od 1. oktobra do 1. decembra 2024. godine.
