Opis statističkog domena: Popisi u svakoj zemlji predstavljaju, s jedne strane, najpopularnije statističke akcije, a s druge, najobimnije i najkompleksnije statističko istraživanje, kako po sadržaju i metodološkim rješenjima, tako i po svojoj specifičnoj organizaciji. Posebnost ovog statističkog istraživanja se naročito ogleda u dužini tradicije i istorijskom značaju popisnih rezultata.
Popis stanovništva
Na teritoriji Crne Gore prvi Popis stanovništva sa karakteristikama savremenog popisa, izvršen je sredinom 1879. godine po naređenju Knjaza Nikole. U periodu između dva svjetska rata izvršena su samo dva jugoslovenska Popisa stanovništva i to 1921. godine i 1931. godine. Nakon Drugog svjetskog rata sprovedeni su Popisi stanovništva: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, 2011 i 2023. godine. Popis se po pravilu sprovodi u desetogodišnjoj periodici. Usljed COVID pandemije i specifičnih društvenih okolnosti, Popis je umjesto 2021. sproveden 2023. godine.
Pravni osnov i metodološke osnove
Pravni osnov za sprovođenje popisa definisan je posebnim zakonima:
• Zakon o popisu stanovništva, domaćinstava i stanova u 2003. godini ("Sl. list RCG", br. 59/00, 12/01, 38/02, 21/03);
• Zakon o popisu stanovništva, domaćinstava i stanova u 2011. godini ("Sl. list Crne Gore", br. 41/10 od 23.07.2010, 44/10 od 30.07.2010. 75/10 od 21.12.2010).
• Zakon o popisu stanovništva, domaćinstava i stanova u 2023. godini ("Sl. list Crne Gore", br. 140/22 od 16.12.2022, 105/23 od 28.11.2023)
Međunarodni pravni okvir:
• Regulativa EU763/2008;
• Preporuke UNECE/ EUROSTAT za Popis 2010.
• Preporuke Konferencije evropskih statističara za popise stanovništva i stanova 2020. godine, pripremljene od strane Ekonomske komisije UN-a za Evropu.
Jednice popisa su lica, domaćinstva i stanovi. Popisi su sprovedeni na tradicionalan način, metodom intervjua, koristeći papirne upitnike, po principu od “od vrata do vrata”.
Popis poljoprivrede
Raniji popisi poljoprivrede na bivšoj teritoriji Jugoslavije svodili su se uglavnom na popise stoke, a vršeni su uz popise stanovništva.
Iako, tradicija popisa datira još iz 18. vijeka i to u onim oblastima gdje je bila austrougarska vlast (srez Kotorski i Hercegnovski), u Kraljevini Crnoj Gori nije vršen statistički popis stoke.
U periodu od 1918.-1941. izvršen je popis stoke 1921. i opšti popis poljoprivrede 1931. godine, ali zbog društvenih okolnosti obrada podataka je sporo vršena.
U periodu od 1945 - 2007. vršeni su sljedeći popisi stoke: 1949., 1950., 1951., 1952., 1953., a 1960. godine opšti Popis poljoprivrede i sadržao je 111 pitanja vezanih za poljoprivredu.
Podaci o poljoprivredi su prikupljani i Popisom stanovništva, a posljednji je sproveden 2003. godine gdje je bilo svega 15 pitanja o poljoprivredi.
Uprava za statistiku je prvi put nakon 50 godina sprovela Popis poljoprivrede. Popis poljoprivrede je sproveden na sveobuhvatnoj teritoriji Crne Gore u periodu od 7-21. juna 2010. godine.
